ฟันร้าว คือ รอยแตกเล็กๆบางๆ หรือความไม่ต่อเนื่องของผิวฟัน มีความลึกในแนวขวางถึงชั้น Dentin อาจจะถึง Cementum ได้ ส่วนความยาวแนวดิ่งไม่สามารถรระบุจุดสิ้นสุดได้ ทำให้การตรวจรอยร้าวเล็กๆ อาจจะพบได้ยาก ความสำคัญของรอยร้าวในตัวฟัน คือ เป็นช่องทางที่เชื้อแบคทีเรียสามารถเข้าไปสู่ Pulp อาจนำไปสู่ Pulpal and periapical disease ได้

          การจำแนกชนิดของรอยร้าวจำแนกได้ 5 ประเภท ตาม longitudinal tooth fracture guideline ของ AAE ดังนี้

  1. Craze line
  2. Fractured cusp
  3. Cracked tooth
  4. Split tooth
  5. Vertical root fracture

 

          ลักษณะอาการแสดงทางคลินิก (Clinical characteristic sign and symptom) แตกต่างกันได้ในแต่ละคน ขึ้นกับขอบเขตของรอยร้าว ตำแหน่งของรอยร้าว และการการดำเนินของโรคใน Pulp และ Periapical tissue อาการที่พบได้ คือ มีอาการปวดหรือเสียวมากขึ้นเมื่อเคี้ยว อาการบรรเทาลงเมื่อผ่อนแรงกัด เสียวหรือปวดฟันเวลาทานน้ำเย็น

          การตรวจเพื่อวินิจฉัยฟันร้าว จำเป็นต้องใช้หลายวิธีประกอบกัน การตรวจมีหลายวิธี ดังนี้

  1. การซักประวัติทางทันตกรรม โดยหาสาเหตุของแรงที่มากผิดปกติ เช่น การมี Parafunctional habit ชอบรับประทานอาหารแข็ง
  2. การตรวจภายในช่องปาก
  3. Tactile examination พบรอยเขี่ยสะดุดเมื่อตรวจด้วย explorer
  4. Transillumination พบ Light blockage
  5. การย้อมสีโดยใช้ Methylene blue
  6. การรื้อวัสดุเก่าออก เพื่อหารอยร้าวด้านใต้วัสดุ
  7. การทำ Bite test
  8. การตรวจเหงือก มักพบ Deep narrow pocket
  9. การตรวจทางภาพถ่ายรังสี
  10. การทำ Surgical exploration

          แนวทางการจัดการฟันร้าวขึ้นกับการวินิจฉัยโรค มีดังต่อไปนี้

  1. Reversible pulpitis
  • กำจัดและผนึกรอยร้าวด้วย Resin composite ทำการป้องกันการเกิดรอยร้าวลุกลามโดยใส่ band หรือทำครอบฟันชั่วคราว และติดตามผลการรักษาต่อไปอย่างน้อย 3 เดือน ภายหลังติดตามอาการ 3 เดือน

               - กรณีไม่มีอาการใด ๆ และตรวจ pulp test ผล positive การรักษา: บูรณะโดยการ full cuspal coverage restoration / crown พร้อมติดตามอาการ ทุก 6 เดือน

               - กรณีพบว่าผู้ป่วยมีอาการปวด, เสียวฟันมากขึ้นเมื่อทานนน้ำเย็นหรือ ตรวจ pulp test ผล negative การรักษา: ทำการรักษารากฟันและติดตามอาการอีก 6-8 สัปดาห์

               - กรณีไม่มีอาการใด ๆ ให้ทำ complete root canal filling ร่วมกับการทำ full cuspal coverage restoration/crown พร้อมติดตามอาการอย่างน้อย 6 เดือน

  1. Irreversible pulpitis หรือ pulp necrosis

          จะทำการรักษาก็ต่อเมื่อประเมินแล้ว ฟันซี่นั้นสามารถบูรณะเก็บฟันไว้ได้ มีวิธีการจัดการดังนี้

  • การป้องกันการเกิดรอยร้าวลุกลามโดยการใส่ band/temporary crown ร่วมกับการรักษารากฟันและบูรณะโดยการทำ full cuspal coverage restoration/crown พร้อมทั้งติดตามอาการอย่างน้อย 6 เดือน